Οι πλημμύρες με σύνθετους κινδύνους σχεδόν τριπλασιάστηκαν μέσα σε 30 χρόνια
Από τις πλημμύρες της Εμίλια-Ρομάνια τον Μάιο του 2023 —οι οποίες έπληξαν μετά από παρατεταμένη ξηρασία— έως τις καταιγίδες που προκαλούν ακραίους ανέμους και πλημμύρες, η πραγματικότητα του κινδύνου πλημμύρας σπανίως είναι απλή. Ωστόσο, τα περισσότερα μοντέλα κινδύνου, τα ασφαλιστικά πλαίσια και τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τις πλημμύρες ως αυτόνομα γεγονότα.
Μια νέα διεθνής μελέτη με επικεφαλής επιστήμονες του JRC, σε συνεργασία με το Potsdam Institute for Climate Impact Research, το Vrije Universiteit Amsterdam και το Πανεπιστήμιο της Louvain, διαπίστωσε τώρα ότι πάνω από το 70% των πλημμυρών στην Ευρώπη είναι στην πραγματικότητα σύνθετα συμβάντα, δηλαδή συνδυάζουν πολλαπλούς κινδύνους που συμβάλλουν στον κοινωνικό ή περιβαλλοντικό κίνδυνο. Περιλαμβάνουν τουλάχιστον έναν σύνθετο κίνδυνο —όπως ξηρασία, καύσωνα ή ανεμοθύελλα που συμβαίνει πριν ή κατά μήκος των πλημμυρών.
Κατά μέσο όρο, οι απώλειες από πλημμύρες σε συνδυασμό με άλλους κινδύνους ήταν 2,8 φορές υψηλότερες από εκείνες που προκλήθηκαν μόνο από πλημμύρες κατά την περίοδο της μελέτης. Κάθε γεγονός στο κορυφαίο 1% των οικονομικών ζημιών ανήκε σε έναν από αυτούς τους τύπους σύνθετων γεγονότων.
Τα στοιχεία αποκαλύπτουν μια ανησυχητική τάση: Οι πλημμύρες συμβαίνουν όλο και περισσότερο παράλληλα με δύο ή περισσότερους άλλους κινδύνους. Μεταξύ της δεκαετίας του 1980 και της δεκαετίας του 2010, αυτά τα σύνθετα συμβάντα αυξήθηκαν κατά 186% — σε σύγκριση με μόλις 16% για τις πλημμύρες που σημειώθηκαν μόνο.
Η πολυπλοκότητα ως παράγοντας κινδύνου
Για να δημιουργήσουν την πρώτη συστηματική, πανευρωπαϊκή εικόνα του είδους της σε ολόκληρη την Ευρώπη, οι ερευνητές συνδύασαν μια βάση δεδομένων με τις ιστορικές επιπτώσεις των πλημμυρών με μετεωρολογικά και υδρολογικά αρχεία, καλύπτοντας 1 349 πλημμύρες μεταξύ 1981 και 2020. Εξέτασαν πέντε τύπους συνδυασμένων πλημμυρικών φαινομένων: πλημμύρα της οποίας προηγούνται υγρές συνθήκες, μεταβάσεις ξηρασίας σε πλημμύρες, αλληλουχίες καύσωνα-πλημμύρας, ψύχος-πλημμύρες και ανεμοθύελλες-πλημμύρες.
Χρησιμοποιώντας τη μηχανική μάθηση με εξηγήσιμη ΤΝ και μια προσέγγιση αιτιώδους συναγωγής, οι συντάκτες διαπίστωσαν ότι οι περιοχές όπου σημειώνονται πλημμύρες παράλληλα με άλλους κινδύνους υφίστανται σταθερά μεγαλύτερες μέσες απώλειες — ακόμη και όταν λαμβάνεται υπόψη το μέγεθος της πλημμύρας και η τοπική ευπάθεια. Σε ήδη ευάλωτες περιοχές, οι επιπτώσεις είναι ακόμη ισχυρότερες, γεγονός που υποδηλώνει ότι οι φυσικοί και κοινωνικοί κίνδυνοι αλληλοενισχύονται.
Τι σημαίνει αυτό για την πολιτική
Τα ευρωπαϊκά πλαίσια διαχείρισης του κινδύνου καταστροφών καλούνται όλο και περισσότερο να υιοθετήσουν προσεγγίσεις πολλαπλών κινδύνων. Ο στόχος της ΕΕ για την πρόβλεψη της ανθεκτικότητας στις καταστροφές απαιτεί καλύτερα δεδομένα και εργαλεία ανάλυσης για τη στήριξη της λήψης αποφάσεων με βάση τους κινδύνους, ενώ η επικείμενη δεύτερη ευρωπαϊκή εκτίμηση κλιματικών κινδύνων (που αναμένεται το 2028) έχει προσδιορίσει ρητά τις πλημμύρες που συμβαίνουν παράλληλα με άλλους κινδύνους ως τομέα προτεραιότητας για βαθύτερη ανάλυση —ένα κενό που οι μελέτες, όπως η παρούσα, έχουν ως στόχο να συμβάλουν στην αντιμετώπιση.
Τα πορίσματα αυτά έχουν σαφείς επιπτώσεις σε διάφορους τομείς πολιτικής. Για τις περιφερειακές εκτιμήσεις κινδύνου και τον σχεδιασμό πολιτικής προστασίας, η ενσωμάτωση της πολυπλοκότητας των σύνθετων κινδύνων θα συμβάλει στον εντοπισμό των περιφερειών που αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο, καθιστώντας δυνατή την καλύτερα στοχευμένη ετοιμότητα και αντίδραση.
Όσον αφορά τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πολλαπλών κινδύνων, τα οποία αναπτύσσει ενεργά η ΕΕ, η ενσωμάτωση πληροφοριών σχετικά με τους συνδυασμένους κινδύνους —και όχι μόνο τη σοβαρότητα των πλημμυρών— θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά την ικανότητα πρόβλεψης των πλέον επιζήμιων συμβάντων.
Για τον ασφαλιστικό κλάδο και τη μοντελοποίηση του χρηματοοικονομικού κινδύνου, η συστηματική υποεκτίμηση του σύνθετου κινδύνου πλημμύρας καταδεικνύει την ανάγκη επανεξέτασης των μοντέλων απωλειών και των πλαισίων τιμολόγησης που αντιμετωπίζουν τους κινδύνους μεμονωμένα.