Πώς να βγάλουμε 18 εκατομμύρια Ευρωπαίους από τη φτώχεια
Ενενήντα τρία εκατομμύρια άνθρωποι, ένας στους πέντε Ευρωπαίους, ζουν σε συνθήκες φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθετεί την πρώτη στρατηγική της για την καταπολέμηση της φτώχειας,, το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) δείχνει ότι ο συνδυασμός της αύξησης του κατώτατου μισθού, της επέκτασης της απασχόλησης και της μεταρρύθμισης του ελάχιστου εισοδήματος θα μπορούσε να βγάλει 18,5 εκατομμύρια άτομα από τη φτώχεια έως το 2030.
Η έρευνα του ΚΚΕρ παρέχει στοιχεία που αποδεικνύουν ότι ο στόχος της ΕΕ για μείωση της φτώχειας έως το 2030 είναι εφικτός μετά από ορισμένες μεταρρυθμίσεις πολιτικής. Το ΚΚΕρ χρησιμοποίησε το EUROMOD,, το μοντέλο μικροπροσομοίωσης φόρων-παροχών της ΕΕ, για την προσομοίωση του συνδυασμένου αποτελέσματος τριών μέσων πολιτικής που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη: αύξηση των κατώτατων μισθών, επέκταση της απασχόλησης και μεταρρύθμιση των συστημάτων ελάχιστου εισοδήματος.
Η ανάλυση, στην οποία βασίζεται άμεσα η νέα στρατηγική, καλύπτει και τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και βασίζεται σε τρία σενάρια από μια κοινή βάση αναφοράς. Η πλήρης μεθοδολογία και τα αποτελέσματα παρατίθενται στο έγγραφο εργασίας του ΚΚΕρ με τίτλο «Reucing AROPE in the EU: συνδυάζοντας ελάχιστο εισόδημα, κατώτατους μισθούς και επέκταση της απασχόλησης.
Η αδράνεια δεν είναι ουδέτερη
Το πρώτο σενάριο προβλέπει τις τρέχουσες δημογραφικές τάσεις και τάσεις όσον αφορά τις δεξιότητες έως το 2030 χωρίς μεταρρύθμιση της πολιτικής. Θα μειώσει τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό κατά 7,7 εκατομμύρια άτομα, περίπου το ήμισυ του στόχου των 15 εκατομμυρίων που έχει τεθεί από τον ευρωπαϊκό πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων. Σε αρκετά κράτη μέλη, οι προοπτικές χωρίς μεταρρύθμιση είναι στην πραγματικότητα χειρότερες από τις σημερινές.
Μια συνεκτική δέσμη μεταρρυθμίσεων μπορεί να επιτύχει τον στόχο
Το σενάριο εφαρμογής συνδυάζει τρία μέσα ταυτόχρονα: αύξηση των κατώτατων μισθών στο 60 % της εθνικής διάμεσης τιμής, επίτευξη των εθνικών στόχων απασχόλησης στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού πυλώνα κοινωνικών δικαιωμάτων και βελτίωση των συστημάτων ελάχιστου εισοδήματος τόσο στο επίπεδό τους όσο και στο ποσοστό των νοικοκυριών στα οποία φθάνουν. Στο πλαίσιο αυτής της δέσμης μέτρων, 18,5 εκατομμύρια άνθρωποι θα βγουν από τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό έως το 2030, ξεπερνώντας τον πρωταρχικό στόχο των 15 εκατομμυρίων. Το πρόσθετο δημοσιονομικό κόστος ανέρχεται περίπου στο 0,25% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ΕΕ.
Η πραγματική πρόκληση είναι η κάλυψη
Δεν έχουν όλες οι επιλογές μεταρρύθμισης τα ίδια αποτελέσματα. Ενώ η αύξηση των επιπέδων παροχών για τους σημερινούς δικαιούχους μειώνει σε κάποιο βαθμό τη φτώχεια, τα σημαντικότερα οφέλη προέρχονται από την επέκταση της κάλυψης σε επιλέξιμα νοικοκυριά που δεν λαμβάνουν ακόμη στήριξη. Το βασικό εμπόδιο δεν είναι πόσο γενναιόδωρα είναι τα οφέλη, αλλά αν φτάνουν σε εκείνους που τα χρειάζονται.
Ένα σενάριο επιτάχυνσης, το οποίο θα επεκτείνει την κάλυψη ελάχιστου εισοδήματος σε όλα τα νοικοκυριά που ζουν σε συνθήκες φτώχειας, θα απαλλάξει σχεδόν 55 εκατομμύρια ανθρώπους από τη φτώχεια ή τον κοινωνικό αποκλεισμό σε ολόκληρη την ΕΕ. Η διοικητική απλούστευση, η αυτόματη εγγραφή και η προορατική προβολή προσδιορίζονται ως οι παρεμβάσεις με τη μεγαλύτερη απόδοση που έχουν στη διάθεσή τους τα κράτη μέλη.
Ακόμη και στο πιο φιλόδοξο σενάριο, 37 εκατομμύρια άνθρωποι (περίπου το 8 % του πληθυσμού της ΕΕ) παραμένουν σε κατάσταση φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Ο κοινωνικός αποκλεισμός εξακολουθεί να υφίσταται ακόμη και όταν η εισοδηματική φτώχεια έχει σχεδόν εξαλειφθεί, λόγω της συσσωρευμένης υλικής στέρησης και της χαμηλής έντασης εργασίας.
Έρευνα του ΚΚΕρ για τη στήριξη της κοινωνικής δέσμης μέτρων της ΕΕ
Τα σενάρια μείωσης της φτώχειας αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης συμβολής του ΚΚΕρ στην κοινωνική δέσμη μέτρων, συμπεριλαμβανομένων των εξής:
- ανάλυση της αποτελεσματικότητας του σχεδιασμού των επιδομάτων τέκνων όσον αφορά τη μείωση της εισοδηματικής φτώχειας των παιδιών σε ολόκληρη την ΕΕ
- ανάλυση των τάσεων της φτώχειας μεταξύ 2019 και 2024, προσδιορίζοντας την ειδική συμβολή των μεταρρυθμίσεων στον τομέα της φορολογίας και των παροχών σε κάθε κράτος μέλος
- προσομοίωση ακραίων καταστάσεων για την ανθεκτικότητα του κράτους πρόνοιας σε κλυδωνισμούς ανεργίας
- εξέταση της εμμονής στη φτώχεια και των μακροπρόθεσμων πορειών σε ολόκληρη την ΕΕ, που εκπονήθηκε από κοινού με τη Γενική Διεύθυνση Απασχόλησης, Κοινωνικών Υποθέσεων και Ένταξης
- μια διανεμητική ανάλυση της κρίσης του κόστους ζωής, εξετάζοντας τον τρόπο με τον οποίο οι αυξήσεις των τιμών επηρέασαν τα νοικοκυριά σε όλο το φάσμα του εισοδήματος
Το πλήρες σύνολο των αναλυτικών στοιχείων του ΚΚΕρ τεκμηριώνεται στο έγγραφο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής που συνοδεύει τη στρατηγική για την καταπολέμηση της φτώχειας.
Ιστορικό
Ο ευρωπαϊκός πυλώνας κοινωνικών δικαιωμάτων (ΕΠΚΔ), που διακηρύχθηκε από κοινού το 2017 από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ενίσχυσε την κοινωνική διάσταση της ΕΕ. Το σχέδιο δράσης του 2021 θέτει ως πρωταρχικό στόχο τη μείωση του αριθμού των ατόμων που διατρέχουν κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού κατά τουλάχιστον 15 εκατομμύρια έως το 2030, συμπεριλαμβανομένων τουλάχιστον πέντε εκατομμυρίων παιδιών. Έως το 2025, η ΕΕ είχε μειώσει το ποσό αυτό κατά περίπου 3,4 εκατομμύρια σε σύγκριση με το βασικό σενάριο του 2019, πρόοδος που είναι σημαντική αλλά ανεπαρκής.
Το νομοθετικό πλαίσιο της ΕΕ για τα τρία μέσα πολιτικής που μοντελοποιήθηκαν στη μελέτη του ΚΚΕρ περιλαμβάνει την οδηγία για επαρκείς κατώτατους μισθούς (ΕΕ) 2022/2041,, τη σύσταση του Συμβουλίου του 2023 σχετικά με επαρκές ελάχιστο εισόδημα που διασφαλίζει την ενεργητική ένταξη, και τους στόχους απασχόλησης που ορίζονται στο σχέδιο δράσηςτου ΕΠΚΔ .
Το EUROMOD είναι το μοντέλο μικροπροσομοίωσης φόρων-παροχών της ΕΕ, το οποίο συντηρείται και αναπτύσσεται από το ΚΚΕρ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε συνεργασία με τις εθνικές ομάδες σε κάθε κράτος μέλος. Χρησιμοποιεί μικροδεδομένα από τις στατιστικές της ΕΕ για το εισόδημα και τις συνθήκες διαβίωσης (EU-SILC) για την προσομοίωση των διανεμητικών επιπτώσεων των πολιτικών φορολογίας και παροχών και στα 27 κράτη μέλη.