Νέες οδηγίες για ανθεκτικές στις μελλοντικές εξελίξεις περιοχές Natura 2000
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε νέες κατευθυντήριες γραμμές την Τετάρτη (25 Μαρτίου) για να βοηθήσει τα κράτη μέλη να προσαρμόσουν το δίκτυο προστατευόμενων φυσικών περιοχών Natura 2000 στις αυξανόμενες πιέσεις της κλιματικής αλλαγής.
Το έγγραφο αποσαφηνίζει τον τρόπο με τον οποίο εφαρμόζονται οι διατάξεις των οδηγιών για τα πτηνά και τους οικοτόπους κατά τον χαρακτηρισμό και τη διαχείριση τόπων Natura 2000 στο πλαίσιο των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Παρέχει επίσης συστάσεις σχετικά με πρακτικά μέτρα προσαρμογής και ένα πλαίσιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για τους διαχειριστές του δικτύου Natura 2000, τις εθνικές αρχές και τα ενδιαφερόμενα μέρη που είναι υπεύθυνα για τη διαφύλαξη των πιο πολύτιμων οικοτόπων και ειδών της Ευρώπης.
Η καθοδήγηση δεν είναι νομικά δεσμευτική και δεν δημιουργεί νέες υποχρεώσεις. Ωστόσο, παρέχει στα κράτη μέλη την ευελιξία να προσαρμόζουν τα μέτρα προσαρμογής στις εθνικές και περιφερειακές συνθήκες.
Απευθύνεται κυρίως στους διαχειριστές περιοχών Natura 2000 και στις περιβαλλοντικές αρχές, ενώ παράλληλα βοηθά τους ιδιοκτήτες γης, τις περιβαλλοντικές οργανώσεις και άλλα ενδιαφερόμενα μέρη να κατανοήσουν τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν στην οικοδόμηση ενός φυσικού κόσμου ανθεκτικού στην κλιματική αλλαγή.
Αύξηση των κλιματικών πιέσεων στη φύση της Ευρώπης
Η Ευρώπη θερμαίνεται με σχεδόν διπλάσιο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο, εκθέτοντας τα οικοσυστήματα, τους οικοτόπους και τα είδη σε εντεινόμενους καύσωνες, ξηρασίες, δασικές πυρκαγιές και πλημμύρες.
Το δίκτυο Natura 2000, το οποίο καλύπτει περίπου το 18,6 % της χερσαίας έκτασης της ΕΕ και πάνω από το 10,5 % των θαλασσών της, φιλοξενεί σημαντικό μερίδιο της βιοποικιλότητας της Ευρώπης. Μεγάλο μέρος αυτής της βιοποικιλότητας υφίσταται σημαντική πίεση, όπως καταδείχθηκε πρόσφατα στην έκθεση του ΕΟΠ για το περιβάλλον στην Ευρώπη το 2025, και η πίεση αυτή αναμένεται να αυξηθεί.
Χωρίς προορατική προσαρμογή, η κλιματική αλλαγή κινδυνεύει να προκαλέσει εκτεταμένες μειώσεις ειδών και απώλεια οικοτόπων σε ολόκληρο το δίκτυο, υπονομεύοντας δεκαετίες προσπαθειών διατήρησης.
Ταυτόχρονα, η κλιματική κρίση και η κρίση βιοποικιλότητας είναι βαθιά αλληλένδετες. Τα υποβαθμισμένα οικοσυστήματα απελευθερώνουν αέρια του θερμοκηπίου και χάνουν την ικανότητά τους να αποθηκεύουν άνθρακα, ενώ τα υγιή οικοσυστήματα —ιδίως οι τυρφώνες, οι υγρότοποι, τα δάση και οι παράκτιοι οικότοποι— αποτελούν ισχυρά εργαλεία για τον μετριασμό της κλιματικής αλλαγής και την προσαρμογή σε αυτήν.
Οι κατευθυντήριες γραμμές συμβάλλουν στην αξιοποίηση αυτού του δυναμικού με την προώθηση λύσεων που βασίζονται στη φύση και αποφέρουν οφέλη τόσο για τη βιοποικιλότητα όσο και για την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή.
Οικονομικά αποδοτική, μακροπρόθεσμη προστασία
Οι κατευθυντήριες γραμμές επικαιροποιούν τις προηγούμενες κατευθυντήριες γραμμές της ΕΕ για την κλιματική αλλαγή και το Natura 2000,, αντικατοπτρίζοντας τις επιστημονικές γνώσεις και τις πρόσφατες εξελίξεις πολιτικής. Καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο:
- Σχεδιασμός και εφαρμογή μέτρων προσαρμογής
- Προσαρμογή των ορίων του τόπου ή των στόχων διατήρησης
- Αποκατάσταση υποβαθμισμένων οικοτόπων για αύξηση της ανθεκτικότητας
- Δημιουργία στρατηγικών εταιρικών σχέσεων με τομείς όπως η γεωργία, η διαχείριση των υδάτων και η πρόληψη καταστροφών (π.χ. πλημμύρες και δασικές πυρκαγιές)
Το έγγραφο καθοδήγησης είναι διαθέσιμο εδώ.
Ιστορικό
Το δίκτυο Natura 2000, που θεσπίστηκε βάσει της οδηγίας για τα πτηνά και της οδηγίας για τους οικοτόπους, είναι το μεγαλύτερο δίκτυο προστατευόμενων φυσικών περιοχών της ΕΕ, το οποίο δημιουργήθηκε για να διαφυλάξει την πιο πολύτιμη και απειλούμενη άγρια ζωή και τους οικοτόπους της Ευρώπης.
Συγκεντρώνει χιλιάδες χερσαίες και θαλάσσιες περιοχές, καλύπτοντας σχεδόν το ένα πέμπτο της χερσαίας έκτασης της ΕΕ και σημαντικό μερίδιο των θαλάσσιων υδάτων της. Οι περιοχές αυτές κυμαίνονται από μικρά τμήματα σπάνιων λειμώνων έως απέραντα δάση, υγροτόπους και παράκτιες ζώνες.
Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά φυσικά καταφύγια, όπου η ανθρώπινη δραστηριότητα μπορεί να περιορίζεται σε μεγάλο βαθμό, το Natura 2000 έχει σχεδιαστεί για να εξισορροπεί την προστασία της φύσης με την καθημερινή ζωή και την οικονομική δραστηριότητα.
Η γεωργία, η δασοκομία, ο τουρισμός και άλλες χρήσεις μπορούν να συνεχιστούν σε πολλές περιοχές, εφόσον δεν υπονομεύουν τα είδη και τους οικοτόπους που η περιοχή προορίζεται να προστατεύσει.