Ποιότητα του αέρα: Άτλαντες PM2.5 παρακολουθούν τις πηγές ρύπανσης στις πόλεις της ΕΕ και πέραν αυτών

13/02/2026

Μια ανάλυση 150 αστικών περιοχών της ΕΕ από το ΚΚΕρ αποκαλύπτει την κλίμακα της ρύπανσης από ΑΣ2,5 που προέρχεται από τον οικιστικό τομέα (μέση συμβολή 29% στις πόλεις της ΕΕ), ενώ η βιομηχανία ΑΣ2,5 κατέγραψε μείωση χάρη στην εφαρμογή των πολιτικών της ΕΕ για τις βιομηχανικές εκπομπές (μέση συμβολή 18%).

Όσον αφορά τις χώρες της διεύρυνσης, η ανάλυση 118 αστικών περιοχών δείχνει ότι ο οικιστικός τομέας και η βιομηχανία είναι οι δύο κύριοι παράγοντες που συμβάλλουν στη ρύπανση από ΑΣ2,5.

Τα PM2.5 είναι σωματίδια με διάμετρο έως 2,5 μικρά, επικίνδυνα για την ανθρώπινη υγεία και υπεύθυνα για 182.000 πρόωρους θανάτους το 2023 στην ΕΕ,σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (ΕΟΠ). Τα στοιχεία για το 2023 δείχνουν ότι το 94% του αστικού πληθυσμού της Ευρώπης εκτίθεται σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα που συνιστά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).

Οι πληροφορίες και η ανάλυση που παρέχονται από τους άτλαντες θα μπορούσαν να βοηθήσουν τις αρχές να προσδιορίσουν τις πλέον αποτελεσματικές δράσεις σε τοπικό επίπεδο. Για τις χώρες και τις περιφέρειες τις οποίες αφορά η πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ, δηλαδή τη Γεωργία, τη Μολδαβία, την Τουρκία, την Ουκρανία και τα Δυτικά Βαλκάνια, είναι η πρώτη φορά που συγκεντρώνονται στοιχεία σχετικά με τη ρύπανση από ΑΣ2,5 σε μία ενιαία έκθεση. Αποτελεί ουσιαστική επιστημονική στήριξη στην πορεία τους προς την προσχώρηση στην ΕΕ και την ευθυγράμμισή τους με τη νομοθεσία της ΕΕ για την ποιότητα του αέρα.

Ρύπανση από PM2.5 σε όλες τις χώρες της ΕΕ

Πολλές ευρωπαϊκές πόλεις εξακολουθούν να πλήττονται από την ατμοσφαιρική ρύπανση από διάφορους τομείς. Ο Αστικός Άτλας PM2.5 – Ποιότητα του αέρα στις ευρωπαϊκές πόλεις 2025 επιτρέπει την παρακολούθηση των γεωγραφικών και τομεακών πηγών ρύπανσης στις πόλεις της ΕΕ.

Όσον αφορά τα τομεακά αποτελέσματα, οι οικιακές εκπομπές εκτιμάται ότι συμβάλλουν σε ποσοστό άνω του 25 % των συνολικών συγκεντρώσεων ΑΣ2,5 στις μισές περίπου πόλεις και σε ποσοστό άνω του 40 % στο ένα πέμπτο των πόλεων αυτών.

Ωστόσο, η αποτελεσματική νομοθεσία της ΕΕ έχει μειώσει σταθερά τις βιομηχανικές εκπομπές οξειδίων του θείου (SOx), οδηγώντας σε αξιοσημείωτη μείωση κατά 10 ποσοστιαίες μονάδες της βιομηχανικής συμβολής στη ρύπανση των αστικών περιοχών από ΑΣ2,5 τα τελευταία 10 έτη (όπως φαίνεται από τη σύγκριση των αποτελεσμάτων μεταξύ της πρώτης έκδοσης του άτλαντα ΑΣ2,5 και της τρέχουσας).

Οι γεωργικές εκπομπές, αν και προέρχονται από μη αστικές περιοχές, έχουν σημαντικό αντίκτυπο στη συγκέντρωση αιωρούμενων σωματιδίων σε πολλές πόλεις της ΕΕ. Οι οδικές μεταφορές διαδραματίζουν επίσης σημαντικό ρόλο, ιδίως σε πυκνοκατοικημένες αστικές περιοχές.

Τα πορίσματα ενισχύουν την ανάγκη για μια προσέγγιση πολυεπίπεδης διακυβέρνησης που θα συνδυάζει δράσεις σε τοπικό, εθνικό και ενωσιακό επίπεδο για την αποτελεσματική αντιμετώπιση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Ενώ οι πόλεις διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση των δικών τους εκπομπών, οι συντονισμένες προσπάθειες που στοχεύουν σε τομείς όπως η γεωργία και η βιομηχανία σε ευρύτερη κλίμακα εξακολουθούν να είναι απαραίτητες για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα στις πόλεις.

Ρύπανση από ΑΣ2,5 σε πόλεις σε όλες τις χώρες που συμμετέχουν στην πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ

Ο αστικός άτλαντας ΑΣ2,5 — Ποιότητα του αέρα στις πόλεις των χωρών που συμμετέχουν στην πολιτική διεύρυνσης της ΕΕ δείχνει ότι οι εκπομπές των πόλεων (συμπεριλαμβανομένων των μεγαλύτερων αστικών περιοχών) αντιπροσωπεύουν το 38% των συγκεντρώσεων ΑΣ2,5 στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, το 30% στην Τουρκία και τη Γεωργία και το 22% στα Δυτικά Βαλκάνια.

Τα πορίσματα υπογραμμίζουν την ανάγκη πολυεπίπεδης διακυβέρνησης στη διαχείριση της ποιότητας του αέρα και τον κρίσιμο ρόλο των στοχευμένων τοπικών πολιτικών. Μπορούν επίσης να συμβάλουν στην ανάπτυξη σχεδίων για την ποιότητα του αέρα στις πόλεις.

Στα Δυτικά Βαλκάνια κυριαρχούν οι οικιακές εκπομπές, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 40% των συγκεντρώσεων ΑΣ2,5 στις πόλεις και αποτελούν την κύρια πηγή στο 84% των πόλεων. Η Τουρκία και η Γεωργία παρουσιάζουν παρόμοια τάση, ενώ στην Ουκρανία και τη Μολδαβία, οι βιομηχανικές εκπομπές είναι ο κύριος συνεισφέρων, ευθύνονται για το 34% των PM2.5 και κυριαρχούν στο 45% των πόλεων.

Οι γεωργικές εκπομπές επηρεάζουν επίσης σημαντικά την ποιότητα του αστικού αέρα και κατατάσσονται ως ο τρίτος μεγαλύτερος ανθρωπογενής παράγοντας σε πολλές πόλεις. Οι εκπομπές από τις οδικές μεταφορές είναι σημαντικά χαμηλότερες από ό,τι στην περιοχή της ΕΕ των 27, με την Ουκρανία και τη Μολδαβία των Δυτικών Βαλκανίων να συνεισφέρουν λιγότερο από το ήμισυ των τιμών αναφοράς της ΕΕ.

Η ρύπανση στις πόλεις επηρεάζεται επίσης από τις υπόλοιπες πηγές της χώρας, με ποσοστά που κυμαίνονται από 33-34% στην Ουκρανία και τη Μολδαβία και στην Τουρκία και τη Γεωργία αντίστοιχα έως 28% στα Δυτικά Βαλκάνια.

Οι άτλαντες δημοσιεύθηκαν με την ευκαιρία του 5ου φόρουμ «Καθαρός αέρας» που πραγματοποιήθηκε στις 1-2 Δεκεμβρίου. Παράλληλα με το φόρουμ, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της οδηγίας για τις εθνικές δεσμεύσεις μείωσης των εκπομπών.