Πολλά προϊόντα μπάρμπεκιου με ξυλάνθρακα υπολείπονται των προτύπων της ΕΕ για τη σύνθεση και τις εκπομπές ρύπων
Ο ξυλάνθρακας είναι ένα δημοφιλές καύσιμο για ψήσιμο στη σχάρα ή μπάρμπεκιου σε όλη την Ευρώπη και παγκοσμίως, με τη μορφή κομματιών ή μπρικετών. Ωστόσο, η καύση ξυλάνθρακα μπορεί να απελευθερώσει επιβλαβείς ρύπους όπως μονοξείδιο του άνθρακα, οξείδια του αζώτου, πτητικές οργανικές ενώσεις (όπως φορμαλδεΰδη και βενζόλιο) και αιωρούμενα σωματίδια (πολύ μικρά αερομεταφερόμενα σωματίδια) στον αέρα, μερικά από τα οποία είναι γνωστό ότι επηρεάζουν αρνητικά την ανθρώπινη υγεία τόσο βραχυπρόθεσμα (ερεθισμός των ματιών, βήχας) όσο και μακροπρόθεσμα (αυξημένος κίνδυνος καρκίνου, αναπνευστική νόσος).
Ο ογκώδης άνθρακας παράγεται απευθείας από σκληρό ξύλο, ενώ οι μπρικέτες παράγονται με τη συμπίεση της σκόνης άνθρακα με συνδετικά υλικά, συχνά με άλλες ουσίες που προστίθενται για την αύξηση του όγκου ή τη βελτίωση της απόδοσης. Δεδομένων των διαφορετικών μεθόδων παραγωγής τους, οι σβώλοι αναμένεται να έχουν υψηλότερη σταθερή περιεκτικότητα σε άνθρακα (75%) από τις μπρικέτες (60%) και χαμηλότερη περιεκτικότητα σε τέφρα (8% έναντι 18%).
Το πρότυπο της ΕΕ για τον ξυλάνθρακα (EN 1860-2) καθορίζει διάφορες απαιτήσεις, ορισμένες από τις οποίες αφορούν τη σύνθεση του προϊόντος. Σε αυτές περιλαμβάνονται οι μέγιστες συγκεντρώσεις τέφρας και υγρασίας κατά βάρος και η ελάχιστη αναλογία σταθερού άνθρακα (που αντιπροσωπεύει την περιεκτικότητα σε άνθρακα που είναι διαθέσιμη για καύση). Ωστόσο, μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι πολλά προϊόντα που διατίθενται στην ΕΕ δεν πληρούν αυτά τα πρότυπα.
Ενώ η έρευνα έχει διερευνήσει διάφορες πτυχές της σύνθεσης άνθρακα και μπρικετών και των εκπομπών καύσης, η σχέση μεταξύ των δύο δεν έχει διερευνηθεί πλήρως. Με τη στήριξη του προγράμματος NextGenerationEU της ΕΕ μέσω του έργου CN Agritech, το οποίο προωθεί τη βιώσιμη και ανθεκτική γεωργική καινοτομία στην Ιταλία, οι ερευνητές έχουν πλέον διερευνήσει λεπτομερέστερα το ζήτημα αυτό. Εξέτασαν δείγματα από 15 κάρβουνα και οκτώ προϊόντα μπρικετών που αγοράστηκαν στην Ιταλία από διάφορες πηγές. Τρία από τα δείγματα προέρχονταν από την Ιταλία, εννέα από άλλα μέρη της Ευρώπης, εννέα από την Αμερική και ένα από την Αφρική και την Ασία.
Τα αποτελέσματα δείχνουν σαφείς διαφορές μεταξύ των σβώλων και των μπρικετών τόσο ως προς τη σύνθεση όσο και ως προς τις εκπομπές. Τα δείγματα οπίσθιου άνθρακα έτειναν να έχουν πιο σταθερό άνθρακα με λιγότερη τέφρα, υγρασία και πτητικές ενώσεις (για τις οποίες τα πρότυπα της ΕΕ δεν θέτουν απαιτήσεις). Επίσης, έτειναν να παράγουν χαμηλότερα επίπεδα ρύπων, ιδιαίτερα μονοξείδιο του άνθρακα, διοξείδιο του θείου και πτητικές οργανικές ενώσεις.
Αρκετά δείγματα δεν πληρούσαν μία ή περισσότερες από τις απαιτήσεις των προτύπων της ΕΕ. Ένα δείγμα συσσωματωμένου άνθρακα υπερέβη το όριο περιεκτικότητας σε υγρασία, παρά το γεγονός ότι τα συσσωματώματα έχουν γενικά χαμηλότερη περιεκτικότητα σε υγρασία από τις μπρικέτες. Επτά δείγματα (τρία τεμάχια, τέσσερις μπρικέτες) υπερέβησαν τα αντίστοιχα όριά τους όσον αφορά την περιεκτικότητα σε τέφρα. Πάνω από τα μισά δείγματα (πέντε τεμάχια, επτά μπρικέτες) δεν πληρούσαν τις αντίστοιχες απαιτήσεις τους για σταθερή περιεκτικότητα σε άνθρακα.
Οι ερευνητές βρήκαν ισχυρές συσχετίσεις σε όλα τα δείγματα μεταξύ της σύνθεσης του ξυλάνθρακα, η οποία υπόκειται επί του παρόντος σε κανονισμούς της ΕΕ, και των εκπομπών καύσης, οι οποίες αποτελούν ανησυχία για το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Η υψηλότερη περιεκτικότητα σε υγρασία συνδέθηκε στενά με υψηλότερες εκπομπές όλων των κύριων τύπων ρύπων. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η κατάλληλη συσκευασία και αποθήκευση είναι απαραίτητες για τη διατήρηση χαμηλής περιεκτικότητας σε υγρασία στα εμπορικά προϊόντα ξυλάνθρακα.
Τα υψηλότερα επίπεδα τέφρας και πτητικών υλικών συσχετίστηκαν επίσης γενικά με αυξημένες εκπομπές ρύπων, ενώ η υψηλότερη σταθερή περιεκτικότητα σε άνθρακα συσχετίστηκε με χαμηλότερες εκπομπές. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι η περιεκτικότητα σε τέφρα μπορεί να συμβάλει σε ένα στρώμα τέφρας που σχηματίζεται στον άνθρακα καθώς καίγεται, το οποίο μπορεί να περιορίσει τη ροή του οξυγόνου σε περιοχές που υποβάλλονται σε καύση και να προωθήσει την παραγωγή μονοξειδίου του άνθρακα.
Μια περαιτέρω ανάλυση της σχέσης μεταξύ της σύνθεσης και των εκπομπών επιβεβαίωσε ότι οι σβώλοι και οι μπρικέτες σχηματίζουν από ένα ξεχωριστό σύμπλεγμα, με τις μπρικέτες να εμφανίζουν συνήθως υψηλότερα επίπεδα τέφρας, υγρασίας και πτητικών ουσιών και λιγότερο σταθερό άνθρακα από τους σβώλους. Οι μπρικέτες έτειναν επίσης να καίγονται σε χαμηλότερες θερμοκρασίες, ένας παράγοντας που συνδέεται στενά με τη σταθερή περιεκτικότητα σε άνθρακα, καθώς είναι κυρίως η καύση άνθρακα που παράγει θερμότητα. Η υψηλότερη θερμοκρασία καύσης είναι επίσης γνωστή για την προώθηση καθαρότερης καύσης με χαμηλότερες εκπομπές ρύπανσης.
Οι ερευνητές σημειώνουν ότι δεν υπάρχουν πρότυπα ή κανονισμοί σχετικά με τα επίπεδα εκπομπών ρύπων των προϊόντων ξυλάνθρακα. Με βάση αυτή τη μελέτη, υπογραμμίζουν ότι ο ογκομετρικός άνθρακας είναι συνήθως προτιμότερος από τις μπρικέτες, με χαμηλότερη παραγωγή αερομεταφερόμενων ρύπων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν το περιβάλλον και την ανθρώπινη υγεία. Συνιστούν την επανεξέταση και την ενίσχυση των υφιστάμενων προτύπων και πολιτικών σχετικά με την ποιότητα των καταναλωτικών προϊόντων ξυλάνθρακα, με αυστηρότερα κατώτατα όρια ποιότητας και πληρέστερη εφαρμογή τους.
Οι ερευνητές αναγνωρίζουν ότι η μελέτη αυτή χρησιμοποίησε μόνο τοπικά διαθέσιμα δείγματα και, ως εκ τούτου, δεν αντιπροσωπεύει το πλήρες φάσμα των προϊόντων ξυλάνθρακα που διατίθενται σε ολόκληρη την ΕΕ. Σημειώνουν επίσης ότι τα πρότυπα της ΕΕ περιλαμβάνουν πρόσθετες αναλύσεις που δεν διενεργήθηκαν στην παρούσα μελέτη. Ωστόσο, τα πορίσματα υπογραμμίζουν την ανάγκη αυστηρότερου ποιοτικού ελέγχου των προϊόντων που διατίθενται στο εμπόριο, ώστε να διασφαλιστεί η σταθερή ποιότητα για τους καταναλωτές και να ελαχιστοποιηθούν οι πιθανές εκπομπές ρύπων που θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο τόσο την περιβαλλοντική ακεραιότητα όσο και την ανθρώπινη υγεία. Η περαιτέρω έρευνα θα μπορούσε να παράσχει πολύτιμες πληροφορίες για την τεκμηρίωση της μελλοντικής πολιτικής και ρύθμισης στον τομέα αυτό.
Πηγή:
Mencarelli, A., Greco, R. και Grigolato, S. (2025) Ψήσιμο και ατμοσφαιρική ρύπανση: πώς η ποιότητα του ξυλάνθρακα επηρεάζει τις εκπομπές. Air Qual Atmos Health 18, 1757–1770. https://doi.org/10.1007/s11869-025-01737-0