Το ΣΕΔΕ της ΕΕ μειώνει τις εκπομπές του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και επεκτείνεται στις θαλάσσιες μεταφορές
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε την έκθεση του 2025 για την αγορά ανθρακούχων εκπομπών, στην οποία παρουσιάζεται ένα αποτελεσματικό και εύρυθμο σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών της ΕΕ (ΣΕΔΕ της ΕΕ).
Στο πλαίσιο της ευρύτερης έκθεσης για την κατάσταση της Ενεργειακής Ένωσης,η έκθεση για την αγορά άνθρακα προβαίνει σε απολογισμό της λειτουργίας του ΣΕΔΕ της ΕΕ το 2024 και επισημαίνει τις σχετικές εξελίξεις κατά το πρώτο εξάμηνο του 2025. Δείχνει τον τρόπο με τον οποίο οι εκπομπές στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας και στη βιομηχανία συνεχίζουν την πτωτική τάση.
Οι εκπομπές του ΣΕΔΕ της ΕΕ από τις εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και τις βιομηχανικές εγκαταστάσεις είναι περίπου 50% χαμηλότερες από τα επίπεδα του 2005 και το ΣΕΔΕ της ΕΕ βρίσκεται σε καλό δρόμο για την επίτευξη του στόχου του -62 % για το 2030.
Το 2024 οι εκπομπές από εγκαταστάσεις στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας μειώθηκαν κατά σχεδόν 11% σε σύγκριση με το 2023 (οι συνολικές εκπομπές από την καύση καυσίμων, τόσο από την ηλεκτρική ενέργεια όσο και από τη βιομηχανία, μειώθηκαν κατά 9%).
Η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές συνέχισε να αυξάνεται (κυρίως όσον αφορά την αιολική και την ηλιακή ηλεκτρική ενέργεια) και το φυσικό αέριο συνέχισε να αντικαθιστά τον άνθρακα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Το μερίδιο των εκπομπών στο ΣΕΔΕ της ΕΕ από την καύση λιθάνθρακα έφθασε σε ιστορικά χαμηλό επίπεδο το 2024.
Οι εκπομπές από βιομηχανικές εγκαταστάσεις μειώθηκαν ελαφρά. Η συνολική βιομηχανική παραγωγή παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό στο ίδιο επίπεδο, αλλά με διαφορές μεταξύ των τομέων, συμπεριλαμβανομένης της μέτριας ανάκαμψης του όγκου παραγωγής σε ορισμένους τομείς όπως ο χάλυβας, τα λιπάσματα και τα χημικά προϊόντα.
Σύμφωνα με την αρχή «ο ρυπαίνων πληρώνει», το ΣΕΔΕ της ΕΕ τιμολογεί τις εκπομπές από τις ενδοευρωπαϊκές αεροπορικές μεταφορές και τις πτήσεις αναχώρησης προς την Ελβετία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Οι τιμές αυτές αυξήθηκαν το 2024 κατά περίπου 15% πάνω από τα επίπεδα του 2023.
Περίπου το ήμισυ της αύξησης αντικατοπτρίζει τη συνεχιζόμενη αύξηση των εκπομπών στον τομέα, ενώ το άλλο μέρος οφείλεται στην κάλυψη των τουριστικών πτήσεων προς τις εξόχως απόκεντρες περιοχές της ΕΕ. Για την περαιτέρω αντιμετώπιση των εκπομπών από τις αεροπορικές μεταφορές, η δωρεάν κατανομή δικαιωμάτων εκπομπής σε φορείς εκμετάλλευσης αεροσκαφών συνέχισε να μειώνεται σταδιακά.
Το ΣΕΔΕ της ΕΕ άρχισε επίσης να ανταμείβει τις αεροπορικές εταιρείες για τη χρήση βιώσιμων καυσίμων αεροσκαφών (SAF) μέσω πρόσθετης κατανομής δικαιωμάτων, και η ΕΕ έγινε η πρώτη δικαιοδοσία που εισήγαγε την παρακολούθηση και την υποβολή εκθέσεων σχετικά με τις επιπτώσεις των αεροπορικών μεταφορώνπου δεν σχετίζονται με το CO.
Το 2024 ήταν επίσης το πρώτο έτος κατά το οποίο οιεκπομπές CO2από τιςθαλάσσιες μεταφορές συμπεριλήφθηκαν στο ΣΕΔΕ της ΕΕ. Το σύστημα καλύπτει πλέον το 50% των εκπομπών από πλόες που αναχωρούν ή φθάνουν εκτός του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου (ΕΟΧ), καθώς και όλες τις εκπομπές μεταξύ δύο λιμένων του ΕΟΧ και όταν τα πλοία βρίσκονται σε λιμένα του ΕΟΧ.
Η συμμόρφωση ήταν υψηλή, καταδεικνύοντας τον τρόπο με τον οποίο η έναρξη του ΣΕΔΕ της ΕΕ για τις θαλάσσιες μεταφορές λειτούργησε ομαλά, με τις ναυτιλιακές εταιρείες να παραδίδουν δικαιώματα για περισσότερο από το 99% των σχετικών απαιτήσεών τους παράδοσης έως την προθεσμία της 30ής Σεπτεμβρίου. Το 2025, οι ναυτιλιακές εταιρείες παρέδωσαν δικαιώματα για το 40% των εκπομπών τους για το 2024.
Επιπλέον, οι ναυτιλιακές εταιρείες μπορούν να παραδίδουν 5% λιγότερα δικαιώματα από τις εξακριβωμένες εκπομπές τους από πλοία κατηγορίας πάγου. Για την προστασία της περιβαλλοντικής ακεραιότητας του συστήματος, όταν παραδίδονται λιγότερα δικαιώματα σε σύγκριση με τις εξακριβωμένες εκπομπές από τις θαλάσσιες μεταφορές το 2024 και το 2025, τα κράτη μέλη θα ακυρώνουν από τον πλειστηριασμό τον αριθμό δικαιωμάτων που αντιστοιχεί στην εν λόγω διαφορά.
Τα έσοδα από το ΣΕΔΕ της ΕΕ εξακολούθησαν να αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης για την καθαρή μετάβαση, με 38,8 δισ. ευρώ να συγκεντρώνονται το 2024.Τα έσοδα διανέμονται κυρίως στα κράτη μέλη για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, την πρόοδο όσον αφορά την καθαρή μετάβαση και τις επενδύσεις σε καθαρές και καινοτόμες τεχνολογίες ενέργειας, καθώς και στο Ταμείο Καινοτομίας,το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και τον Μηχανισμό Ανθεκτικότητας και Ανάκαμψης για το σχέδιο REPowerEU. Τα συνολικά έσοδα που αντλεί μέχρι σήμερα το ΣΕΔΕ της ΕΕ υπερβαίνουν τα 250 δισ.ευρώ.
Τα κράτη μέλη χρησιμοποίησαν σε μεγάλο βαθμό τα έσοδά τους από το ΣΕΔΕ του 2024 για τη στήριξη έργων στον τομέα του ενεργειακού εφοδιασμού —ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, δίκτυα και αποθήκευση, ενεργειακή απόδοση, θέρμανση και ψύξη στα κτίρια και τις δημόσιες μεταφορές και κινητικότητα.
Στα παραδείγματα περιλαμβάνονται η στήριξη για την αναβάθμιση της υπεράκτιας αιολικής ενέργειας και του βιοαερίου στη Δανία, έργα εκ βάθρων μετασκευής σε οικιστικά κτίρια στη Λιθουανία, η επέκταση των δημόσιων μεταφορών στην Πορτογαλία και οι επενδύσεις στις σιδηροδρομικές μεταφορές και τις ποδηλατόδρομους στη Σλοβενία. Επισκόπηση των εκθέσεων των κρατών μελών σχετικά με τη χρήση των εσόδων τους από το ΣΕΔΕ περιλαμβάνεται στην έκθεση προόδου της δράσης της ΕΕ για το κλίμα.
Η έκθεση για την αγορά άνθρακα εξηγεί επίσης τις προσαρμογές του ανώτατου ορίου του ΣΕΔΕ που θα τεθούν σε ισχύ το 2026: αλλαγή βάσης (εφάπαξ μείωση), επέκταση στο μεθάνιο και το υποξείδιο του αζώτου από τις θαλάσσιες μεταφορές και μείωση με βάση τον επικαιροποιημένο κατάλογο των μικρών προξένων εκπομπών που εξαιρούνται από το ΣΕΔΕ της ΕΕ.