Προσέξτε για τα σφάλματα

06/01/2026

Οι μεταβαλλόμενες κλιματικές συνθήκες, όπως οι υψηλότερες θερμοκρασίες, δημιουργούν ευνοϊκές συνθήκες για τα κουνούπια, επιτρέποντάς τους να εξαπλωθούν και να εγκατασταθούν σε ολόκληρη την ήπειρο.

Τα κουνούπια μεταδίδουν παθογόνα που μπορούν να μολύνουν τον άνθρωπο και μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές ασθένειες, μεταξύ των οποίων: Νόσος του ιού του Δυτικού Νείλου. Ενώ τα περισσότερα μολυσμένα άτομα δεν αναπτύσσουν συμπτώματα, περίπου το 20% αναπτύσσουν ήπια ασθένεια, γνωστή ως πυρετός του Δυτικού Νείλου. Λιγότερο από το 1% των μολυσμένων ανθρώπων αναπτύσσουν σοβαρή νευροδιεισδυτική νόσο, η οποία μπορεί να είναι θανατηφόρα.

Το ποσοστό θνησιμότητας για τη νευροδιεισδυτική νόσο είναι περίπου 10%, με τη μεγαλύτερη ηλικία και την εξασθενημένη ανοσία να αποτελούν σημαντικούς παράγοντες κινδύνου. Ενώ τα ποσοστά σοβαρής επίπτωσης μπορεί να φαίνονται χαμηλά, παρατηρούμε ανοδική τάση στην Ευρώπη.

Αυξάνονται τα κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου σε ανθρώπους στην Ευρώπη

Ο ιός δεν περιορίζεται από σύνορα. Σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC), το 2025 έχουν αναφερθεί 989 κρούσματα σε ολόκληρη την Ευρώπη μέχρι στιγμής.

Η Ιταλία έχει βιώσει μια έντονη κυκλοφορία του ιού φέτος, με 714 ανθρώπινα κρούσματα που αναφέρθηκαν στις αρχές Σεπτεμβρίου, μακράν το υψηλότερο στην Ευρώπη φέτος. Ακολουθούν η Ελλάδα με 91 περιπτώσεις, η Σερβία με 60, η Γαλλία με 42, η Ρουμανία με 36, η Ισπανία με 23, η Ουγγαρία με 11, η Κροατία με 4, η Αλβανία με 3, η Βόρεια Μακεδονία με 2 και η Βουλγαρία, το Κόσοβο και η Τουρκία με 1 έκαστη. Μεταξύ αυτών, 63 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.

Τα τελευταία 10 έτη (2014-2023), οι χώρες της ΕΕ/του ΕΟΧ ανέφεραν κατά μέσο όρο 508 κρούσματα του ιού του Δυτικού Νείλου ετησίως, σύμφωνα με τον άτλαντα επιτήρησηςλοιμωδών νόσων του ECDC. Με 989 κρούσματα να έχουν ήδη αναφερθεί το 2025, βλέπουμε φέτος μεγαλύτερες εστίες σε δύο ιταλικές περιφέρειες.

Οι βελτιωμένες προβλέψεις μπορούν να σώσουν ζωές

Επί του παρόντος δεν υπάρχει εμβόλιο ή ειδική θεραπεία για την καταπολέμηση της νόσου. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η πρόβλεψη του τόπου και του χρόνου πιθανής εξάπλωσης του ιού είναι ζωτικής σημασίας.

Εντοπίζοντας εκ των προτέρων περιοχές υψηλού κινδύνου, μπορούμε να δράσουμε άμεσα επί τόπου, για παράδειγμα με στοχευμένο έλεγχο των κουνουπιών και προειδοποιήσεις για τη δημόσια υγεία, σώζοντας ενδεχομένως ζωές.

Η επιδημιολογική μοντελοποίηση έχει ήδη βοηθήσει στην πρόβλεψη του κινδύνου του ιού του Δυτικού Νείλου στην Ελλάδα, όπου εντοπίστηκε το πρώτο ανθρώπινο κρούσμα το 2010. Έκτοτε, ο ιός κυκλοφορεί κυρίως στις περιφέρειες της Κεντρικής Μακεδονίας και της Θεσσαλίας, με το 2018 να σηματοδοτεί τη χειρότερη χρονιά που έχει καταγραφεί, με 316 κρούσματα και 51 θανάτους.

Επιστήμονες του ΚΚΕρ, σε συνεργασία με το τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Πατρών, ανέπτυξαν ένα νέο πλαίσιο επιδημιολογικής μοντελοποίησης για να βοηθήσουν στην πρόβλεψη του κινδύνου μελλοντικών εστιών του ιού του Δυτικού Νείλου. Το πλαίσιο αυτό βασίζεται στις περιπτώσεις της Ελλάδας και άλλων χωρών της νότιας Ευρώπης όπου ο ιός προκαλεί επαναλαμβανόμενες επιδημίες σε ανθρώπους και ζώα, όπως τα άλογα.

Το μοντέλο πρόβλεψης του κινδύνου από τον ιό του Δυτικού Νείλου επιτρέπει στις ελληνικές αρχές δημόσιας υγείας να προβλέψουν την εποχική εξάπλωση του ιού του Δυτικού Νείλου σε επίπεδο δήμου στην Ελλάδα.

Συνδυάζει δύο διαφορετικές προσεγγίσεις μοντελοποίησης:

Ένα δυναμικό επιδημιολογικό μοντέλο που προσομοιώνει τον τρόπο με τον οποίο ο ιός εξαπλώνεται μεταξύ κουνουπιών, πτηνών και ανθρώπων.
Ένα περιβαλλοντικό μοντέλο που βασίζεται σε δεδομένα και χρησιμοποιεί δεδομένα, όπως η θερμοκρασία και οι αριθμοί προηγούμενων λοιμώξεων, για να εκτιμήσει πού και πότε μπορεί να εμφανιστεί το πρώτο κρούσμα κατά τη διάρκεια της εποχής (με βάση την καταλληλότητα των κλιματικών και περιβαλλοντικών συνθηκών για τα κουνούπια). Το μοντέλο ενημερώνεται τακτικά και παρέχει βελτιωμένες εκτιμήσεις σχετικά με το πού, πότε και τον αριθμό των περιπτώσεων για την επόμενη περίοδο (συνήθως μήνα) κατά τη διάρκεια της σεζόν.

Με βάση όλες αυτές τις πληροφορίες, το κοινό μοντέλο προβλέπει σωστά τον αριθμό των κρουσμάτων του ιού του Δυτικού Νείλου, με ακρίβεια 71 % στην Κεντρική Μακεδονία και 60 % στη Θεσσαλία,σε επίπεδο δήμου —ακόμη και στην αρχή της σεζόν.

Το μοντέλο, το οποίο χρησιμοποιείται ήδη από τις ελληνικές αρχές, θα μπορούσε να επεκταθεί και ενδεχομένως να εφαρμοστεί και σε άλλες περιφέρειες της ΕΕ.

Ο δάγκειος πυρετός σε κίνηση επίσης

Τα κρούσματα τοπικά μεταδιδόμενου δάγκειου πυρετού στην Ευρώπη αυξάνονται πολύ απότομα την τελευταία δεκαετία. Σε αντίθεση με τις εισαγόμενες περιπτώσεις, όπου οι ταξιδιώτες αποκτούν τη μόλυνση στις τροπικές περιοχές και επιστρέφουν στην Ευρώπη σε κατάσταση ασθένειας, τα άτομα αυτά μολύνθηκαν στην Ευρώπη.

Ο λόγος για αυτή τη νέα εξέλιξη είναι η εξάπλωση και εγκατάσταση στην Ευρώπη του ασιατικού κουνουπιού τίγρης, το οποίο μπορεί να μεταδώσει τις προαναφερθείσες λοιμώξεις, καθώς και άλλες.

Για την αντιμετώπιση αυτής της αυξανόμενης απειλής, μια ομάδα επιδημιολόγων στο JRC δρομολόγησε το 2024 το έργο επιδημιολογικής ετοιμότητας για αναδυόμενους παθογόνους παράγοντες και επιδημίες. Σε συνεργασία με το ECDC, εργάζονται για τη χαρτογράφηση της κατανομής των κουνουπιών-φορέων και του κινδύνου μετάδοσης του ιού του δάγκειου πυρετού σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Οι ερευνητές χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό στατιστικών, μαθηματικών μοντέλων και προσεγγίσεων τεχνητής νοημοσύνης για την εκτίμηση της αφθονίας των κουνουπιών και του κινδύνου μόλυνσης σε διαφορετικές τοποθεσίες της ηπείρου χρησιμοποιώντας δεδομένα σχετικά με το κλίμα, την πυκνότητα του ανθρώπινου πληθυσμού, τα ταξίδια και την αποστολή αγαθών.

Το έργο αυτό αποσκοπεί στην άμεση στήριξη των πολιτικών της ΕΕ, καθώς τα αποτελέσματα του μοντέλου ενδέχεται να είναι σε θέση να ενημερώσουν τις τοπικές ή περιφερειακές αρχές σχετικά με τον υφιστάμενο κίνδυνο μόλυνσης από δάγκειο πυρετό στην επικράτειά τους. Παράδειγμα τεκμηριωμένων πολιτικών επιστημονικής τεκμηρίωσης.