Οι πειρατές που αντιμετώπισαν την πλαστική παλίρροια

Τα τελευταία τρία χρόνια, οι πλαστικοί πειρατές πάνε Ευρώπη! Το έργο έχει εξελιχθεί σε μία από τις μεγαλύτερες επιστημονικές εκστρατείες νέων πολιτών σχετικά με τη ρύπανση από πλαστικά στην Ευρώπη. Περισσότεροι από 25.000 μαθητές από 14 κράτη μέλη σήκωσαν τα μανίκια τους, κατευθύνθηκαν προς τις τοπικές πλωτές οδούς τους και συνέλεξαν πληθώρα δεδομένων σχετικά με το πλαστικό στους ευρωπαϊκούς ποταμούς – τα οποία είναι πλέον διαθέσιμα στο κοινό μέσω δημοσιεύσεων ανοικτού κώδικα.

Στην πορεία, το έργο ανέπτυξε επίσης τη δική του μεθοδολογία για τη δειγματοληψία και την ανάλυση της ρύπανσης από πλαστικά, οδηγώντας στα πολύ χρήσιμα διδάγματα που αντλήθηκαν από την αναβάθμιση μιας πρωτοβουλίας για την επιστήμη των πολιτών σε ολόκληρη την Ευρώπη., έναν πρακτικό οδηγό με 12 βασικές πληροφορίες για εκπαιδευτικούς, υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ερευνητές και υπερασπιστές του περιβάλλοντος. Τώρα που η αποστολή τους έφτασε στο τέλος της, τα αποτελέσματα μιλούν από μόνα τους.

Κάθε χρόνο, περίπου 11 εκατομμύρια τόνοι πλαστικού φτάνουν στον ωκεανό, με τα ποτάμια να συνεισφέρουν έως και 2 εκατομμύρια τόνους. Ωστόσο, η ρύπανση από πλαστικά σε υδάτινα περιβάλλοντα παραμένει δύσκολο να μετρηθεί με ακρίβεια. Η παρακολούθηση του πλαστικού σε τεράστια και πολύπλοκα δίκτυα ποταμών και ακτών απαιτεί πόρους και χρόνο που συχνά δεν είναι προσβάσιμοι.

Εδώ μπαίνει η επιστήμη των πολιτών. Χιλιάδες νέοι εθελοντές εξερευνητές – ή «πειρατές που κυνηγούν δεδομένα» – παρενέβησαν για να βοηθήσουν τους επιστήμονες να συγκεντρώσουν τις πληροφορίες που χρειάζονται.

Πώς το έκαναν;

Με τη χρηματοδότηση της επιχορήγησης της αποστολής «Αποκατάστασητων ωκεανών και των υδάτων μας» του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη», οι πλαστικοίπειρατές – Go Europe! μετέτρεψαν τις αίθουσες διδασκαλίας σε ερευνητικούς κόμβους. Οι νέοι «επιστήμονες» έμαθαν για πρώτη φορά για τους ποταμούς, τα οικοσυστήματα των ωκεανών και τις επιπτώσεις της ρύπανσης από πλαστικά, με οδηγό ένα ειδικά σχεδιασμένο διδακτικό φυλλάδιο.

Στη συνέχεια κατευθύνθηκαν στο πεδίο, ακολουθώντας το τυποποιημένο επιστημονικό πρωτόκολλο του έργου για τη διεξαγωγή εκστρατειών δειγματοληψίας και τη συλλογή δεδομένων σχετικά με τα μικροπλαστικά και τα μεγαλύτερα απορρίμματα κατά μήκος ποταμών, ρευμάτων και ακτών.

Μεταξύ 2022 και 2025, το έργο επεξεργάστηκε και επαλήθευσε περισσότερα από 1.200 σύνολα δεδομένων σχετικά με τα μικροπλαστικά που συγκεντρώθηκαν από εκστρατείες δειγματοληψίας σε περισσότερους από 360 ευρωπαϊκούς ποταμούς.

Ο εντοπισμός, η διαλογή και η ταξινόμηση των πλαστικών απορριμμάτων δεν είναι απλή εργασία, διασφαλίζοντας ότι τα δεδομένα που συλλέγονται σε όλες τις περιοχές παραμένουν συγκρίσιμα, προσθέτει ένα άλλο επίπεδο πολυπλοκότητας.

Χάρη στο συντονισμένο έργο περισσότερων από 26 οργανισμών, τα δεδομένα εναρμονίστηκαν, δημοσιεύθηκαν και τα μεταδεδομένα ενσωματώθηκαν τόσο στο Ολοκληρωμένο Σύστημα Θαλάσσιων Πληροφοριών (IMIS) όσο και στο Αρχείο Θαλάσσιων Δεδομένων (MDA).

Οικοδόμηση ομαδικού πνεύματος και κοινοτικών αξιών

Πέρα από τα αριθμητικά στοιχεία, οι πλαστικοί πειρατές – Go Europe! κατόρθωσαν να οικοδομήσουν μια κοινότητα ενωμένη με ένα κοινό αίσθημα σκοπού: προστασία της φύσης και του περιβάλλοντος. Με περισσότερους από 25.000 συμμετέχοντες από περισσότερες από 800 σχολικές τάξεις και ομάδες νέων σε 14 ευρωπαϊκές χώρες, το έργο έθεσε τους νέους στο επίκεντρο των δραστηριοτήτων του.

Οι νέοι συμμετέχοντες ανακάλυψαν από πρώτο χέρι πώς συλλέγονται τα επιστημονικά στοιχεία, γιατί έχουν σημασία για την περιβαλλοντική πολιτική και βοήθησαν τα σχολεία να ενσωματώσουν την πρακτική επιστήμη στο πρόγραμμα σπουδών. Ο αντίκτυπος του έργου έχει εξαπλωθεί πέρα από την Ευρώπη, εμπνέοντας πρόσθετα πιλοτικά έργα στα Μπαρμπάντος, τον Ισημερινό, τη Χιλή και την Αίγυπτο.

Αν και αυτό το επιστημονικό ταξίδι έχει φτάσει στην τελική του ακτή, η ελπίδα είναι ότι το πνεύμα του πληρώματος των πλαστικών πειρατών συνεχίζει να καθοδηγεί τις νέες γενιές καθώς μεταφέρουν τις αξίες που έχουν μάθει σε νέα νερά.

Βασικά στοιχεία

Από 3 έως 14 ευρωπαϊκές χώρες

Το 2016, η εκστρατεία ξεκίνησε ως Πλαστικοί Πειρατές στη Γερμανία.

Το 2020, κατά τη διάρκεια της γερμανικής Προεδρίας της ΕΕ, επεκτάθηκε στην τριάδα των Προεδριών: Γερμανία, Πορτογαλία και Σλοβενία

Το 2022 η πρωτοβουλία απέκτησε νέα ζωή χάρη σε επιχορήγηση του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη»

Το φυλλάδιο διδασκαλίας και το επιστημονικό πρωτόκολλο είναι διαθέσιμα σε 14 γλώσσες

26+ ερευνητικοί οργανισμοί σε ολόκληρη την Ευρώπη επεξεργάζονται και επαληθεύουν τα δεδομένα

Βρέθηκαν 93.700+ πλαστικά αντικείμενα,51.100 είναι πλαστικά αντικείμενα μίας χρήσης

Από τους 120 εκπαιδευτικούς των οποίων ζητήθηκε η γνώμη

Το 91% θα ήθελε να συνεχίσει τους πλαστικούς πειρατές το επόμενο έτος

Το 88% έχει συστήσει τους πλαστικούς πειρατές σε άλλους δασκάλους

Το 99% αναφέρουν ότι η πρωτοβουλία έχει αντίκτυπο στα παιδιά όσον αφορά την κοινοποίηση της ανάγκης μείωσης των πλαστικών αποβλήτων