Η πολιτική της ΕΕ για καθαρό αέρα λειτουργεί, αλλά θέλει επιπλέον προσπάθειες
Η αξιολόγηση της οδηγίας για τις εθνικές δεσμεύσεις μείωσης των εκπομπών (NEC), που δημοσιεύτηκε σήμερα, επιβεβαιώνει ότι, μαζί με άλλες πολιτικές της ΕΕ για καθαρό αέρα, μειώνει αποτελεσματικά την ατμοσφαιρική ρύπανση. Ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, καθώς ορισμένα κράτη μέλη δεν βρίσκονται σε καλό δρόμο για την επίτευξη όλων των στόχων.
Μιλώντας πριν από το φόρουμ «Καθαρός αέρας» στη Βόννη, η Jessika Roswall, επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας, δήλωσε:
«Οι επενδύσεις σε καθαρό αέρα επενδύουν στην ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητά μας. Οι πολιτικές για τη μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης έχουν αποφέρει οφέλη που υπερβαίνουν κατά πολύ το κόστος τους. Κάθε ευρώ που δαπανάται για καθαρό αέρα αποφέρει τουλάχιστον τετραπλάσια οφέλη.
Η piολιτική τη ΕΕ για τη είωση τη ατμοσφαιρική ρύpiανση αpiοφέρει αpiοτελεσατικά αpiοτελέσατα. Η ποιότητα του αέρα βελτιώνεται σταθερά τις τελευταίες δεκαετίες και η ΕΕ βρίσκεται σε καλό δρόμο για τη μείωση των επιπτώσεων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία κατά περισσότερο από 55 % έως το 2030 σε σύγκριση με το 2005.»
Στο πλαίσιο της αξιολόγησης αξιολογήθηκε κατά πόσον η οδηγία ΕΑΟΕ μειώνει αποτελεσματικά την ατμοσφαιρική ρύπανση στην ΕΕ, κατά πόσον ευθυγραμμίζεται με την ευρύτερη δράση της ΕΕ για το κλίμα, την ενέργεια και τις μεταφορές, κατά πόσον οι στόχοι της παραμένουν συναφείς και με ποιον τρόπο στηρίζει την επίτευξη των προτύπων ποιότητας του αέρα.
Σαφής αποσύνδεση από την οικονομική ανάπτυξη
Οι εκπομπές των πέντε κύριων ατμοσφαιρικών ρύπων (διοξείδιο του θείου (SO2), λεπτά αιωρούμενα σωματίδια (PM2.5), οξείδια του αζώτου (NOx), πτητικές οργανικές ενώσεις εκτός μεθανίου και αμμωνία (NH3) μειώθηκαν σταθερά στην ΕΕ κατά την περίοδο αξιολόγησης, ενώ η οικονομία αναπτύχθηκε.
Αυτό δείχνει την επιτυχή αποσύνδεση της οικονομικής δραστηριότητας και της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, οι εκπομπές διοξειδίου του θείου σημείωσαν τη σημαντικότερη μείωση (85% σε σύγκριση με το 2005), ενώ οι μειώσεις της αμμωνίας ήταν πιο μέτριες (-17% κατά την ίδια περίοδο).
Έως το 2023, τα κράτη μέλη είχαν εκπληρώσει πάνω από το 90 % των δεσμεύσεών τους για μείωση των εκπομπών, με 19 κράτη μέλη να εκπληρώνουν τις σχετικές υποχρεώσεις για όλους τους ρύπους. Η οδηγία ΕΑΟΕ συνέβαλε στα επιτεύγματα αυτά, παράλληλα με τις οδηγίες για την ποιότητα του ατμοσφαιρικού αέρα, τη νομοθεσία για το κλίμα και την ενέργεια, τις δράσεις για τις μεταφορές και τους κανόνες για τις βιομηχανικές εκπομπές, μεταξύ άλλων.
Η οδηγία ΕΑΟΕ διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στο πλαίσιο πολιτικής της ΕΕ για καθαρό αέρα. Διευκολύνει την ανάπτυξη ολοκληρωμένων επισκοπήσεων των εκπομπών από όλες τις πηγές και θέτει όρια για τις εθνικές εκπομπές. Η προσέγγιση αυτή παρέχει στα κράτη μέλη την ευελιξία να αναπτύξουν πολιτικές και μέτρα που αντιμετωπίζουν αποτελεσματικά τις εκπομπές, προσαρμοσμένα στα ειδικά πλαίσια και τις προτεραιότητές τους.
Από την αξιολόγηση προκύπτει ότι τα οφέλη της πολιτικής για καθαρό αέρα, αξίας τουλάχιστον 372 δισ. ευρώ κατά την περίοδο 2016-2025,υπερβαίνουν το κόστος μείωσης της ρύπανσης κατά τουλάχιστον 4 προς 1.
Εναπομένουσες προκλήσεις και επόμενα βήματα
Παρά τη συνολική πρόοδο, εξακολουθούν να υπάρχουν ορισμένες προκλήσεις. Οκτώ κράτη μέλη δεν συμμορφώνονται με μία ή περισσότερες δεσμεύσεις μείωσης που έπρεπε να τηρηθούν έως το 2020, ενώ αρκετά ενδέχεται να δυσκολευτούν να τηρήσουν τις δεσμεύσεις τους για το 2030. Για την επίτευξή τους θα απαιτηθούν συνεχείς προσπάθειες και στενός συντονισμός σε όλους τους τομείς πολιτικής, ώστε να διασφαλιστεί η περαιτέρω μείωση των ατμοσφαιρικών ρύπων.
Εν τω μεταξύ, το 95% των Ευρωπαίων στις πόλεις παραμένουν εκτεθειμένοι σε συγκεντρώσεις ατμοσφαιρικών ρύπων πάνω από τις συστάσεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), σύμφωνα με έκθεση που δημοσίευσε σήμερα ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος.
Το 2023 182.000 πρόωροι θάνατοι οφείλονταν στην έκθεση σε PM2.5, η οποία είναι κατά 57 % χαμηλότερη από ό,τι το 2005.
Ιστορικό
Το πέμπτο φόρουμ της ΕΕ για τον καθαρό αέρα,που διοργανώθηκε στις 1-2 Δεκεμβρίου 2025 από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και φέτος φιλοξενήθηκε από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Μεσοπρόθεσμων Μετεωρολογικών Προβλέψεων, θα συγκεντρώσει περισσότερους από 350 φορείς λήψης αποφάσεων, ενδιαφερόμενα μέρη και εμπειρογνώμονες από την Ευρώπη για να συζητήσουν τα αποτελέσματα της αξιολόγησης της οδηγίας ΕΑΟΕ.
Θα διερευνήσει επίσης τη χρήση της γεωσκόπησης και της τεχνητής νοημοσύνης για την τεκμηρίωση της καλύτερης λήψης αποφάσεων για καθαρότερο αέρα, τον προβληματισμό σχετικά με τον ρόλο της καινοτομίας και των επενδύσεων για τη στήριξη της πολιτικής για καθαρό αέρα, την ανάδειξη των δεσμών μεταξύ της δράσης για το κλίμα και της πολιτικής για καθαρό αέρα, τη βελτίωση του τρόπου με τον οποίο επικοινωνούμε σχετικά με τις δυσμενείς επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία και την επισήμανση δράσεων πολιτικής που μπορούν να βελτιώσουν περαιτέρω την ποιότητα του αέρα, ιδίως σε περιφερειακό επίπεδο.
Η οδηγία ΕΑΟΕ,από το 2016, καθορίζει δεσμεύσεις ποσοστιαίας μείωσης για τους ατμοσφαιρικούς ρύπους για κάθε κράτος μέλος, απαιτεί από αυτά να θεσπίσουν πολιτικές και μέτρα για τη μείωση των εκπομπών ατμοσφαιρικών ρύπων και παρακολουθεί την πρόοδο. Σκοπός του είναι η μείωση των εκπομπών επιβλαβών ατμοσφαιρικών ρύπων με συντονισμένο και οικονομικά αποδοτικό τρόπο, προστατεύοντας την υγεία, τα οικοσυστήματα και την ποιότητα ζωής σε ολόκληρη την ΕΕ.
Περισσότερες πληροφορίες
Αξιολόγηση της οδηγίας ΕΑΟΕ ⁇ Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Μελέτη για την υποστήριξη της αξιολόγησης ⁇ Υπηρεσία Εκδόσεων της ΕΕ
Προσαρτήματα της μελέτης που υποστηρίζει την αξιολόγηση ⁇ Υπηρεσία Εκδόσεων της ΕΕ
Σελίδα εκδήλωσης του πέμπτου φόρουμ «Καθαρός αέρας» ⁇ Ευρωπαϊκή Επιτροπή