Επιβλαβείς οργανισμοί καραντίνας στην ΕΕ
Πέντε έτη μετά την κατάρτιση καταλόγου προτεραιότητας επιβλαβών καλλιεργειών και δασικών οργανισμών, διενεργήθηκε επικαιροποιημένη αξιολόγηση βάσει βελτιωμένης μεθοδολογίας.
Το ΚΚΕρ και η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αξιολόγησαν μια επιλογή 46 επιβλαβών οργανισμών από τον κατάλογο επιβλαβών οργανισμών καραντίνας της Ένωσης, εφαρμόζοντας ένα επικαιροποιημένο μοντέλο που συνδύαζε τις οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις σε μια ενιαία τιμή. Οι μισοί (23) από τους 46 δεν είχαν αξιολογηθεί προηγουμένως και 23 είχαν ήδη αξιολογηθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας του 2019. Στη συνέχεια, οι επιβλαβείς οργανισμοί ταξινομήθηκαν ανάλογα με τις δυνατότητές τους να προκαλέσουν εκτεταμένες ζημίες στις καλλιέργειες, τα δάση και τα οικοσυστήματα σε ολόκληρη την ΕΕ.
Τα αποτελέσματα δημοσιεύονται τώρα σε μια μελέτη που παρέχει μια ενημερωμένη κατάταξη των παρασίτων που μπορούν να προκαλέσουν σημαντικές οικονομικές απώλειες, να θέσουν σε κίνδυνο την ασφάλεια των τροφίμων και να βλάψουν το περιβάλλον. Ένα συνοδευτικό εργαλείο απεικόνισης είναι προσβάσιμο από την πλατφόρμα Data-Modelling της οικονομίας των πόρων.
Τα πορίσματα της μελέτης θα τροφοδοτήσουν την πολιτική της ΕΕ για τους επιβλαβείς οργανισμούς προτεραιότητας, υποστηρίζοντας την εφαρμογή του νόμου για την υγεία των φυτών σχετικά με τα προστατευτικά μέτρα κατά των επιβλαβών για τα φυτά οργανισμών και την προστασία της ευρωπαϊκής γεωργίας, δασοκομίας και βιοποικιλότητας.
Η μελέτη θα τροφοδοτήσει επίσης τις συζητήσεις των διαχειριστών κινδύνου σχετικά με πιθανές επικαιροποιήσεις του καταλόγου επιβλαβών οργανισμών προτεραιότητας της ΕΕ.Η ιεράρχηση αυτή υποχρεώνει τις εθνικές αρχές σε ολόκληρη την ΕΕ να εφαρμόζουν αυστηρότερα μέτρα παρακολούθησης, επιτήρησης και ελέγχου, καθώς και να καταρτίζουν σχέδια έκτακτης ανάγκης και να διενεργούν ασκήσεις προσομοίωσης.
Επιβλαβείς οργανισμοί που διαπιστώθηκε ότι έχουν τις μεγαλύτερες δυνητικές επιπτώσεις
Η μελέτη επιβεβαιώνει ότι το Xylella fastidiosa, ένα βακτήριο που μεταδίδεται από έντομα και προσβάλλει ελαιόδεντρα, εσπεριδοειδή, αμπέλια και διάφορα καλλωπιστικά φυτά, αποτελεί την κύρια απειλή για τις καλλιέργειες, όπως στην αξιολόγηση του 2019.
Σε ένα σενάριο πλήρους εξάπλωσης, η Xylella fastidiosa έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει ετήσιες απώλειες παραγωγής (από οπωροφόρα φυτά και καλλιέργειες) ύψους 7,1 δισ. EUR, επηρεάζοντας την παραγωγή της ΕΕ και θέτοντας σε κίνδυνο περισσότερες από 540.000 θέσεις εργασίας.
Ακολουθεί το Listronotus bonariensis, το οποίο έχει αναδειχθεί ως παράσιτο με δυνητικά σημαντικές επιπτώσεις. Το Listronotus bonariensis είναι ένα διηθητικό έντομο του οποίου οι προνύμφες καταστρέφουν την ποιότητα των βοσκοτόπων. Αυτό με τη σειρά του επηρεάζει αρνητικά την παραγωγή σε εκμεταλλεύσεις που βασίζονται σε ζώα βοσκής.
Για τους επιβλαβείς για τη δασοκομία οργανισμούς, ο Dendrolimus sibiricus —ο επεμβατικός μεταξοσκώληκας της Σιβηρίας— κατατάσσεται στην υψηλότερη θέση. Οι προνύμφες του τρέφονται με τις βελόνες των κωνοφόρων δέντρων. Η προσβολή μπορεί να προκαλέσει σημαντική φυλλόπτωση σε φυσικά και φυτευμένα δάση κωνοφόρων. Άλλοι επιβλαβείς οργανισμοί με ιδιαίτερα υψηλό εκτιμώμενο αντίκτυπο περιλαμβάνουν τους δύο επιβλαβείς οργανισμούς προτεραιότητας Agrilus anxius, το χάλκινο borer σημύδας, και το Agrilus planipennis, το σμαραγδένιο borer, το οποίο αποτελεί επικείμενη απειλή για την ΕΕ καθώς οι εν λόγω επιβλαβείς οργανισμοί πλησιάζουν τα σύνορά της.
Οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε στην αξιολόγηση εξετάζει καθεμία από τις πιθανές οικονομικές, κοινωνικές και περιβαλλοντικές επιπτώσεις. Όσον αφορά τους επιβλαβείς για τις καλλιέργειες οργανισμούς, ο Listronotus bonariensis και η Popillia japonica αναμένεται να υπερισχύσουν του Xylella fastidiosa όσον αφορά τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, αλλά όχι όσον αφορά τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις.
Όσον αφορά τους επιβλαβείς για τη δασοκομία οργανισμούς, ο Dendrolimus sibiricus αναμένεται να έχει σημαντικό περιβαλλοντικό αντίκτυπο και τον δεύτερο υψηλότερο κοινωνικό αντίκτυπο, αλλά όσον αφορά τον οικονομικό αντίκτυπο μειώνεται στην τρίτη θέση μετά τους Agrilus planipennis και Agrilus anxius.
Ιστορικό
Το εμπόριο και η κυκλοφορία των εμπορευμάτων αυξάνουν τον κίνδυνο εισαγωγής επιβλαβών οργανισμών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η σημασία της έγκαιρης ανίχνευσης και της ταχείας δράσης κατά των επιβλαβών οργανισμών απορρέει από την κρίσιμη ανάγκη προστασίας της γεωργίας, της δασοκομίας και της βιοποικιλότητας της Ευρώπης.
Ο κατάλογος επιβλαβών οργανισμών καραντίνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (UQP) περιέχει περισσότερους από 400 επιβλαβείς οργανισμούς που πληρούν καθεμία από τις ακόλουθες προϋποθέσεις:
- η ταυτότητά του είναι αποδεδειγμένη
- δεν υπάρχει στην επικράτεια ή, εάν υπάρχει, δεν κατανέμεται ευρέως στην εν λόγω επικράτεια
- είναι ικανή να εισέρχεται, να εγκαθίσταται και να εξαπλώνεται εντός της επικράτειας ή, εάν είναι παρούσα στην επικράτεια αλλά δεν είναι ευρέως κατανεμημένη, είναι ικανή να εισέρχεται, να εγκαθίσταται και να εξαπλώνεται εντός των τμημάτων της εν λόγω επικράτειας όπου απουσιάζει
- η είσοδος, η εγκατάσταση και η εξάπλωσή του θα είχαν απαράδεκτες οικονομικές, περιβαλλοντικές ή κοινωνικές επιπτώσεις στο εν λόγω έδαφος ή, εάν υπάρχει αλλά δεν κατανέμεται ευρέως, στα τμήματα του εδάφους όπου απουσιάζει· και
- υπάρχουν εφικτά και αποτελεσματικά μέτρα για την πρόληψη της εισόδου, της εγκατάστασης ή της εξάπλωσης του εν λόγω επιβλαβούς οργανισμού σε μια επικράτεια, καθώς και για τον μετριασμό των κινδύνων και των επιπτώσεών τους.
Το 2019 η EFSA και το JRC ανέλυσαν 48 από τους εν λόγω επιβλαβείς οργανισμούς, εκ των οποίων πρότειναν 20 να καταχωριστούν ως επιβλαβείς οργανισμοί προτεραιότητας λόγω του υψηλού αντικτύπου τους. Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν το 2025 επικαιροποιούν τη μεθοδολογία και επεκτείνουν την ανάλυση σε όλες τις επιβλαβείς οργανισμούς καραντίνας στην Ένωση.