Ένα καταναλωτικό μοντέλο για μια πιο κυκλική οικονομία

Τα μοντέλα Product-as-a-Service (PaaS) κερδίζουν την προσοχή ως δυνητικός καταλύτης της κυκλικής οικονομίας. Αναφέρονται στη χρήση ενός προϊόντος μέσω σύμβασης συνδρομής για καθορισμένο χρονικό διάστημα, πριν από την επιστροφή του στον προμηθευτή.

Χρησιμοποιώντας μια ηλεκτρική σκούπα χειρός ως περιπτωσιολογική μελέτη, οι επιστήμονες του ΚΚΕρ διενήργησαν μια πρώτη επιστημονική αξιολόγηση πολιτικής ενός επιχειρηματικού μοντέλου PaaS που εφαρμόζεται σε οικιακή συσκευή στην αγορά της ΕΕ.

Σύμφωνα με την ανάλυση που διενεργήθηκε, ένα καλά σχεδιασμένο PaaS μπορεί να βελτιώσει την αποδοτική χρήση κρίσιμων πρώτων υλών. Τα στοιχεία σχετικά με τη ροή υλικών δείχνουν ότι το ποσοστό συλλογής των αγορασθέντων προϊόντων στο τέλος της χρήσης είναι 41%, ενώ στην περίπτωση του PaaS είναι 100%.  Το ποσοστό εξαγωγής των συστατικών είναι 70% έναντι 100% για PaaS και το ποσοστό επαναχρησιμοποίησης των συστατικών είναι 0% έναντι 90% για PaaS.

Σύγκριση PaaS με τις παραδοσιακές πωλήσεις προϊόντων

Στη μελέτη περίπτωσης, οι ερευνητές εξέτασαν μια φορητή ηλεκτρική σκούπα που προσφέρεται μέσω ενός μοντέλου συνδρομής και τη συνέκριναν με μια τυπική, εφάπαξ πώληση ενός προϊόντος. Χρησιμοποιώντας ανάλυση ροής υλικών, η μελέτη προσδιόρισε ποσοτικά την ποσότητα αλουμινίου, χαλκού, κοβαλτίου, λιθίου, νεοδυμίου και άλλων υλικών που ρέουν και στα δύο συστήματα καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος.

Βάσει ρεαλιστικών παραδοχών, το σενάριο PaaS πέτυχε υψηλότερα ποσοστά συλλογής, εξαγωγής και επαναχρησιμοποίησης κατασκευαστικών στοιχείων —όλα κρίσιμα βήματα για τη βελτίωση της κυκλικότητας των κρίσιμων πρώτων υλών.

Όπως φαίνεται στον παρακάτω πίνακα, στο μοντέλο εφάπαξ πωλήσεων, κάθε συνιστώσα παρουσιάζει βασική εισροή υλικών 100%. Στο σενάριο PaaS, οι εισροές αυτές μειώνονται σημαντικά —στο 75% για τα εξαρτήματα αλουμινίου και χαλκού, στο 97% για τον συσσωρευτή και στο 50% τόσο για τον κινητήρα όσο και για τον τυπωμένο πίνακα καλωδίωσης. Τα χαμηλότερα ποσοστά εισροής δείχνουν ότι απαιτούνται λιγότερα νέα υλικά καθ’ όλη τη διάρκεια ζωής του προϊόντος χάρη στην επαναχρησιμοποίηση των κατασκευαστικών στοιχείων και την καλύτερη ανάκτηση.

Συνολικά αποτελέσματα της ανάλυσης ροής υλικών. Η υγειονομική ταφή περιλαμβάνει και άλλες διαδικασίες, όπως η παράνομη διάθεση.

Πηγή: Εκπόνηση από το ΚΚΕρ.

Ο παραπάνω πίνακας δείχνει επίσης πόσο υλικό καταλήγει στην ανακύκλωση έναντι της υγειονομικής ταφής. Στο παραδοσιακό μοντέλο πωλήσεων, τα περισσότερα εξαρτήματα καταλήγουν τελικά σε χώρους υγειονομικής ταφής: 82% του αλουμινίου και του χαλκού, 91% των υλικών μπαταριών, και σχεδόν 100% των υλικών στον κινητήρα και τον τυπωμένο πίνακα καλωδίωσης.

Αντιθέτως, το μοντέλο PaaS δείχνει υψηλότερο ποσοστό υλικών που φθάνουν στην ανακύκλωση. Ο πάροχος υπηρεσιών, δηλαδή, εξασφαλίζει την πλήρη επιστροφή του προϊόντος και μπορεί να εξαγάγει τα συστατικά πιο αποτελεσματικά. Ως εκ τούτου, χάνονται λιγότερα υλικά και περισσότερα μπορούν να εισέλθουν εκ νέου στην αλυσίδα εφοδιασμού, βελτιώνοντας την κυκλικότητα για τις κρίσιμες πρώτες ύλες που είναι απαραίτητες για τη βιομηχανία της ΕΕ.

Γιατί το PaaS μπορεί να ξεπεράσει τα μοντέλα πωλήσεων

Επειδή οι προμηθευτές διατηρούν την ιδιοκτησία του προϊόντος, η PaaS προσφέρει καλύτερο έλεγχο του σχεδιασμού, της συντήρησης, του χειρισμού στο τέλος της χρήσης και της συγκομιδής εξαρτημάτων. Στην περίπτωση της ηλεκτρικής σκούπας χειρός, οι μπαταρίες, οι κινητήρες και οι τυπωμένες πλάκες καλωδίωσης παρουσίασαν χαμηλότερες εισροές υλικών στο σενάριο PaaS, γεγονός που υποδηλώνει αποδοτικότερη χρήση κρίσιμων πρώτων υλών.

Η μελέτη προσδιορίζει επίσης τις παραμέτρους σχεδιασμού που επηρεάζουν περισσότερο την αποδοτική χρήση των πόρων: διάρκεια ζωής των κατασκευαστικών στοιχείων, ποσοστά επαναχρησιμοποίησης, διάρκεια ζωής του προϊόντος σε λειτουργία και ποσοστά ανάκτησης υλικών. Τα στοιχεία αυτά υποστηρίζουν την ανάγκη για ισχυρές μετρήσεις για τη σύγκριση διαφορετικών τύπων προσφορών PaaS.

Επιπτώσεις για τη βιομηχανία και την πολιτική της ΕΕ

Η έρευνα αναδεικνύει ευκαιρίες για τους προμηθευτές να βελτιώσουν την αποδοτικότητα των πόρων επεκτείνοντας τη διάρκεια ζωής των προϊόντων, σχεδιάζοντας εξαρτήματα για επαναχρησιμοποίηση και βελτιστοποιώντας την παροχή υπηρεσιών. Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, τα πορίσματα υπογραμμίζουν την ανάγκη σαφέστερης ενσωμάτωσης της PaaS στις στρατηγικές κυκλικής οικονομίας —ιδίως στις πολιτικές της ΕΕ που αφορούν τις κρίσιμες πρώτες ύλες, τον οικολογικό σχεδιασμό και τη διευρυμένη ευθύνη του παραγωγού. Τα δίκαια και διαφανή συστήματα αξιολόγησης ή επισήμανσης θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν τους καταναλωτές να συγκρίνουν τις επιδόσεις βιωσιμότητας μεταξύ επιχειρηματικών μοντέλων.

Σχετικό περιεχόμενο

Το προϊόν ως υπηρεσία ως βασικός καταλύτης για την κυκλική οικονομία στην ΕΕ

Σχέδιο δράσης για την κυκλική οικονομία

Πράξη για τις κρίσιμες πρώτες ύλες

Κανονισμός για τον οικολογικό σχεδιασμό για βιώσιμα προϊόντα

Οδηγία για τα απόβλητα ηλεκτρικού και ηλεκτρονικού εξοπλισμού (ΑΗΗΕ)

Προϊόν ως υπηρεσία οικιακών συσκευών — Αποδοτικότερη χρήση κρίσιμων πρώτων υλών